Tekst: Annemieke Dubbeldeman

Dat Italianen dol op hun keuken zijn, is geen nieuws. Ze beschermen hun mooie producten dan ook graag met kwaliteitsaanduidingen. Van sommige Italiaanse producten is alom bekend dat ze een beschermde herkomstbenaming hebben, zoals mortadella di Bologna en Grana Padano. Van andere  producten verwacht je het minder snel. Is het bijvoorbeeld bekend dat de roze gespikkelde radicchio di Castelfranco een beschermde  naamsaanduiding heeft? En wat te denken van de Napolitaanse pizza, die alleen zo genoemd mag worden als hij op een bepaalde manier bereid wordt?

Het is in de Europese Unie vastgelegd dat bepaalde producten beschermd zijn met betrekking tot naam, oorsprong en in bepaalde gevallen ook kwaliteit. Elk land heeft eigen afkortingen voor deze kwaliteitsaanduidingen. Italië is een van de landen met de meeste beschermde oorsprongsbenamingen. Italianen gebruiken de afkortingen DOP, IGP, SGT, VDT, DOC, DOCG en IGT.

DOP, IGP, SGT
DOP, IGP en SGT zijn overkoepelende kwaliteitsaanduidingen, die gelden voor verschillende producten. Wijn, kaas, vleeswaren, olijfolie,  balsamicoazijn, maar ook groenten en fruit kunnen deze keurmerken dragen. Producten die vernoemd zijn naar een gebied moeten ook  daadwerkelijk uit dat gebied komen. Denk aan parmigiano reggiano en aceto balsamico di Modena. Andere producten kunnen uit elke Italiaanse regio afkomstig zijn. Voor olijfolie bijvoorbeeld geldt dat de olie in de fles daadwerkelijk voor het grootste deel of helemaal uit de op de fles vermelde streek van herkomst moet komen, wil de olijfolie de beschermde aanduiding krijgen.

DOP staat voor ‘Denominazione di Origine Protetta’ oftewel: beschermde herkomstbenaming. IGP staat voor ‘Indicazione Geografica Protetta’, hetgeen een duidelijke indicatie van het herkomstgebied geeft. Het verschil tussen deze twee is dat DOP-producten voor 100% afkomstig moeten zijn uit het aangegeven en wettelijk vastgestelde gebied. Hier geldt dat de grondstoffen uit het gebied moeten komen en de productie en verwerking  in het gebied moeten plaatsvinden. In het geval van IGP is het product slechts ten dele afkomstig uit het betreffende gebied.

Italië kent twee producten met een SGT-aanduiding. ‘Specialità Tradizionale Garantita’ geeft, in tegenstelling tot DOP en IGP, geen garantie voor de herkomst, maar wel voor de productiewijze. De productie moet op een wettelijk vastgestelde manier plaatsvinden. Enkel echte buffelmozzarella en  pizza napoletana dragen het SGT-keurmerk. Daarnaast worden de aanduidingen DOP-PTN en IGP-PTN gebruikt. PTN staat voor ‘Protezione  Transitoria Nazionale’ en dit betekent dat de producten met deze toevoeging in afwachting zijn van het Europese keurmerk DOP of IGP en tijdelijk een nationaal beschermde status genieten.

Wijn
Tot augustus 2009 viel wijn in te delen in de algemeen bekende DOC en DOCG. Daarnaast was er de ‘Vino da Tavola’ en de kwaliteitsaanduiding IGT. IGT staat voor ‘Identificazione Geografica Tipica’, wat aanduidt dat de wijn voor 90% uit een bepaald gebied afkomstig is. Vanaf 2009 is IGT  formeel vervangen door IGP, al wordt de oude afkorting nog volop gebruikt en mag deze ook officieel nog als kwaliteitsbenaming gelden. Vino da Tavola (VDT) blijft de meest simpele kwaliteitsaanduiding van wijn, hoewel enkele jaren geleden de meest beroemde Italiaanse wijnen, de  ogenaamde Super Tuscans, slechts een ‘tafelwijn’ waren. De meeste hebben inmiddels een IGP-status, ook omdat het etiket van een Vino da Tavola  geen oogstjaar mag aangeven. Sinds 2009 moet er op tafelwijn wel ook de druivensoort vermeld staan, hetgeen daarvoor niet verplicht was.

DOC en DOCG zijn kwaliteitskeurmerken voor wijn die meer eisen stellen aan de wijn dan IGP. DOC en DOCG vallen vanaf 2009 onder de bredere, Europees vastgelegde noemer DOP, maar dan met aanvullende voorwaarden. DOC staat voor ‘Denominazione  di Origine Controllata’ en geeft aan  uit welk gebied bepaalde wijnen moeten komen en welke percentages aan druivenvariëteiten gebruikt mogen worden.

DOCG is een soort upgrade  van een DOC-wijn. Na tien jaar (voorheen vijf) komt een wijn in aanmerking voor een DOCG-keurmerk (‘Denominazione di Origine Controllata e Garantita’). Wijnen met een DOC- en DOCG-keurmerk worden door de Italiaanse overheid gecontroleerd op kwaliteit, waarbij DOCG-wijnen een  strengere en uitgebreidere controle ondergaan dan DOC-wijnen. Zowel IGP, DOC als DOCG stellen eisen aan de maximumopbrengst druiven per hectare, de maximumopbrengst wijn en het alcoholgehalte van de wijn.