Elke avond legt Pietro zijn oor vol verwachting op de buik van Sara om te horen of daarbinnen iets groeit. Zijn hoop slaat om in wanhoop als Sara maar niet zwanger raakt. Op een dag is ze verdwenen. Het enige wat ze achterlaat is een briefje waarop staat ‘Je moeder heeft gebeld, Mario is dood. Wie is Mario?’ Die vraag is voor Pietro aanleiding tot een zoektocht in het verleden, waarbij hij stuit op een onverwerkt familietrauma.

Deze zoektocht staat centraal in De belofte, het nieuwe boek van Andrea Bajani. Italië in Bedrijf sprak met hem over deze zoektocht en over het belang van hoop en beloften.

Een gedisciplineerde nomade
Bajani woont en werkt in Turijn, volgens hem de stad met de hoogste kwaliteit van leven in Italië. Hoewel bijna al zijn familieleden in Rome wonen, waar hij de eerste drie jaar van zijn leven doorbracht, brengt hij zelden nog een bezoek aan de stad. ‘Turijn is een prachtige stad, er gebeurt  ontzettend veel op cultureel gebied, maar altijd met gevoel voor stijl. Het is de enige stad in Italië waar ik me helemaal thuis voel. Ik houd van luoghi di confine (grensplaatsen), van de bijzondere sfeer die zo’n overgangsplaats met zich meebrengt.’

Schrijven doet Bajani echter niet altijd in Turijn zelf.  ‘Ik ben een soort nomade. Ik ga vaak voor langere periodes weg uit Turijn, om me helemaal op het schrijven te richten. Tijdens de eerste hoofdstukken van De belofte was ik lange tijd in Parijs. Op een zolder in Montmartre, bij een goede  vriend in huis, had ik alle tijd en ruimte om te schrijven. Maar eigenlijk maakt het niet uit waar ik ben, ik leef tijdens die eerste schrijfsessies erg geïsoleerd.’

Bajani glimlacht: ‘En heel gedisciplineerd. Ik schrijf elke ochtend van zes tot tien en dan ga ik hardlopen. Na die eerste weken keer ik naar Turijn terug als een ander mens, alsof ik jarenlang op reis ben geweest. Het schrijven van een boek is een radicale ervaring, de mensen kruipen in je hoofd,
in je leven, in alles wat je denkt en doet.’

Herdenken zonder te herinneren
De aanleiding voor De belofte was een zwart-witfoto die Bajani vond, met soldaten die na de oorlog terug waren gekeerd uit Rusland. Bajani voelde dat hij in de geschiedenis van deze mannen wilde duiken. De directe aanleiding voor het bredere idee achter het boek, terug in de tijd te gaan om uiteindelijk een stap vooruit te kunnen zetten, kreeg hij echter van een jong meisje, tijdens een excursie naar Auschwitz.

Bajani: ‘Tijdens een excursie met een van de scholen waar ik regelmatig les geef, stelde een van de leerlingen de terechte vraag Hoe moeten we iets niet vergeten dat we ons niet kunnen herinneren? Jullie volwassenen hebben het er steeds over dat we de oorlog niet moeten vergeten, maar hoe kan dat als we daar zelf geen herinneringen aan hebben? Hoe kunnen we naar de toekomst kijken als we niet in staat zijn het verleden met ons mee te nemen? Toen vielen voor mij alle stukjes op hun plek. Je kunt de toekomst soms alleen laten bestaan door terug in de tijd te gaan, door  blokkades op te heffen. Dat geldt ook voor Pietro, de hoofdpersoon. Hij moet iets doen om de tijd opnieuw in beweging te kunnen zetten. Hij gaat op reis omdat hij anders van binnen stil blijft staan, geen toekomst heeft. Het verhaal gaat dan ook niet over de oorlog, maar over het in beweging zetten van de tijd.’

De belofte van de toekomst
Bajani werkt graag en veel met jonge mensen. ‘Ik ga vaak naar scholen om met jongeren te praten over wat ze denken, voelen, bedenken. In deze tijd is er maar bar weinig echte aandacht voor jonge mensen en hun oorspronkelijkheid. Ouders hebben vaak maar weinig aandacht, en de focus ligt veel meer op materiële zaken dan op een diepgaand gesprek. Ik wil de leerlingen nergens toe dwingen, maar ik wil hen de sensatie laten voelen van hoe het is om vol te zijn van iets, om ergens voor te leven. Ik wil hen het idee geven van hun eigen toekomst, hoe veelbelovend die kan zijn.

In de westerse wereld hebben jongeren het moeilijk. Voor het voelen van de tijd, de toekomst, heb je hoop nodig. Veel jonge mensen van  tegenwoordig hebben geen vertrouwen in zichzelf, in hun eigen kunnen. Ze zien zichzelf vaak meer als onderdeel van een geheel dan als een prachtig individu dat het waard is om anders te zijn. In onze samenleving heeft de angst de hoop overwonnen. Ondanks al die nieuwe media heerst er een enorme eenzaamheid, een malinconia. Maar ik blijf hopen op een betere toekomst!’

De belofte
Andrea Bajani
uitgeverij Athenaeum
ISBN 9789025368814 | € 18,95